.png)
Yazılı iletişimde doğru anlamın tek güvencesi bağlamdır ve yazılı metinde bağlamı kuran metnin kendisidir. Cümleleri birbirine bağlayıp onları anlamlı bir bütüne, yani metne dönüştüren en önemli dil birimlerinden biri de edatlardır. Dr. Ahmet Isparta, Metin Oluşturmada Edatların Yeri adlı çalışmasında Türkçe dil bilgisinin en tartışmalı konularından birine yeni bir bakış getiriyor. Edatları sözlük anlamlarıyla değil, metnin unsurları arasında kurdukları ilişkiler üzerinden ele alıyor.
Yazar, alandaki üç temel sorunu tespit ediyor:
- Edatın üzerinde uzlaşılmış bir tanımı yok.
- Edatlar kullanıldıkları bağlam üzerinden değil, yakın anlamlı edatlar art arda sıralanarak açıklanıyor.
- Edatların kurduğu ilişkilerin doğası şimdiye kadar sorgulanmamış.
Bu sorunları aşmak için dil bilimiyle sınırlı kalmıyor; hukuk, dil felsefesi, mantık ve belagat gibi disiplinlerin yanı sıra Osmanlı dönemi dil çalışmalarından da yararlanıyor.
Birinci bölümde edat kavramı için yapılan adlandırmalar ve tanımlar anlam ve görev açısından değerlendiriliyor; ardından yeni bir edat tanımı gerekçeleriyle öneriliyor. İkinci bölüm kitabın merkezini oluşturuyor. Bu bölümde edatların kurduğu on sekiz ilişki türü ayrı ayrı inceleniyor: sebep-sonuç, gaye-sonuç, çıkarım, benzetme, tersinelik, bağlama, istisna, tasdik, ret, tahmin, ihtimal, tercih, sınırlama, şart, değiştirme, birliktelik ve daraltma bunlar arasında. Her ilişki türünün mantıksal yapısı açıklanıyor; aynı ilişkiyi kuran edatlar arasındaki ince kullanım farkları örneklerle ortaya konuyor. Örneğin “ama”, “fakat” ve “lakin”; “çünkü” ve “bu yüzden”; “demek ki” ve “o hâlde” arasındaki farklar bu yaklaşımla aydınlanıyor. Son bölümde ise tespitler metin üzerinde uygulamalı olarak gösteriliyor.
Kitap, edatları dil bilgisi açısından doğru, mantık açısından tutarlı ve belagat açısından yerinde kullanmak isteyen herkese hitap ediyor. Türkçe öğretmenleri, yabancı dil olarak Türkçe öğretenler ve öğrenenler, çevirmenler, hukuk metinleriyle çalışanlar, dil bilimi ve Türk dili alanındaki araştırmacılar ile öğrenciler için özgün ve kalıcı bir başvuru kaynağı.